Kiedy wypadają zęby mleczne i w jakiej kolejności?

Pierwszy ruszający się ząb to dla dziecka wielkie wydarzenie, a dla rodzica seria pytań: czy to już, czy nie za wcześnie, pomóc czy czekać. Wymiana uzębienia trwa kilka lat i rzadko idzie idealnie po kolei. Poniżej terminy, kolejność i sytuacje, w których rozchwiany mleczak jest powodem do wizyty u dentysty.

Kiedy wypadają zęby mleczne u dziecka?

Pierwsze zęby mleczne wypadają zwykle między szóstym a siódmym rokiem życia, choć coraz częściej zdarza się to już u pięciolatków, a u dziewczynek nieco wcześniej niż u chłopców. Rozchwianie zęba nie bierze się znikąd: korzeń mleczaka wchłania się stopniowo, a proces zaczyna się dwa do czterech lat przed wypadnięciem. Ostatnie mleczaki znikają koło dwunastego roku życia.

Sam moment wypadnięcia rzadko wymaga czegokolwiek poza spokojem rodzica. Do stomatologa dziecięcego trzeba się wybrać wtedy, gdy ząb rusza się miesiącami, boli albo stały wyrzyna się za mlecznym. Jeśli dziecko nie siedziało jeszcze na fotelu, sprawdź jak przygotować dziecko na pierwszą wizytę u stomatologa?, bo pierwsze wrażenie z gabinetu zostaje na lata.

W jakiej kolejności wypadają mleczaki?

Mleczaki wypadają mniej więcej w tej samej kolejności, w jakiej się wyrzynały, czyli od przodu w głąb łuku. Dziecko ma ich dwadzieścia: osiem siekaczy, cztery kły i osiem trzonowców. Harmonogram wymiany wygląda tak:

• Między szóstym a siódmym rokiem życia wypadają jedynki, najpierw dolne, potem górne.
• Dwójki, czyli siekacze boczne, wymieniają się między siódmym a dziewiątym rokiem życia.
• Kły wypadają w wieku dziesięciu lub jedenastu lat.
• Czwórki i piątki, czyli trzonowce mleczne, wypadają między dziesiątym a dwunastym rokiem życia, a ich miejsce zajmują przedtrzonowce.

Równolegle, około szóstego roku życia, na końcu łuku wyrzynają się szóstki, czyli pierwsze zęby stałe. Żaden ząb nie musi wcześniej wypaść, żeby się pojawiły, więc rodzice często biorą je za kolejne mleczaki i nie pilnują ich tak, jak powinni.

Co oznacza ząb stały rosnący za mlecznym?

Ząb stały rosnący za mlecznym, nazywany potocznie zębem rekina, oznacza, że korzeń mleczaka nie zdążył się wchłonąć i nie zwolnił miejsca. Najczęściej dotyczy dolnych jedynek u sześciolatków i siedmiolatków, a wygląda tak, jakby dziecku wyrósł drugi rząd zębów tuż za pierwszym.

W większości przypadków nie ma powodu do paniki. Mleczak rozchwiewa się zwykle w ciągu kilku tygodni, zwłaszcza gdy dziecko rusza go językiem i gryzie twardsze kęsy. Jeśli jednak nie chce się ruszyć, a ząb stały wysuwa się coraz wyżej albo rośnie w poprzek, mleczaka usuwa stomatolog, żeby nowy ząb miał szansę ustawić się w łuku.

Jak wyrwać ząb mleczny w domu?

Ząb mleczny można wyjąć w domu tylko wtedy, gdy wisi już praktycznie na dziąśle i nie boli przy dotknięciu. Wystarczy czysty gazik, chwyt za koronę i jeden zdecydowany ruch, bez kręcenia i szarpania. Sznurek przywiązany do klamki to pomysł z filmów: łatwo przy nim ukruszyć koronę i zostawić w dziąśle fragment korzenia.

Po wszystkim wystarczy przepłukać buzię chłodną wodą, a przy krwawieniu pozwolić dziecku przygryźć gazik przez kilka minut. Żadne specjalne preparaty nie są potrzebne. Gdy ząb tkwi mocno, dziecko płacze przy próbie albo dziąsło wokół jest opuchnięte i zaczerwienione, lepiej odpuścić i umówić wizytę.

Co robić, gdy ząb mleczny rusza się po uderzeniu?

Rozchwiany po uderzeniu ząb mleczny to zawsze powód do szybkiej wizyty, nawet jeśli dziecko po chwili przestaje płakać. Uraz może naruszyć zawiązek zęba stałego, który leży tuż pod korzeniem mleczaka, a tego nie widać gołym okiem. Do czasu wizyty pomagają zimny okład na policzek i miękkie jedzenie, za to ruszanie zębem albo próba wyrwania go na siłę mogą tylko zaszkodzić.

Stomatolog oceni, czy ząb da się zostawić, czy bezpieczniej go usunąć, i zwykle zleci zdjęcie RTG. Przez kolejne tygodnie warto obserwować, czy ząb nie ciemnieje, bo zmiana koloru bywa pierwszym sygnałem, że miazga po urazie obumarła.

Jak dbać o zęby w czasie wymiany uzębienia?

W czasie wymiany uzębienia najbardziej liczy się szczotkowanie dwa razy dziennie pastą z fluorem. Świeżo wyrznięte zęby stałe są jeszcze słabo zmineralizowane i łapią próchnicę szybciej niż dojrzałe. Najbardziej narażone są szóstki, bo siedzą na końcu łuku i dziecko zwyczajnie o nich zapomina.

Dobrze w tym okresie umawiać przegląd co pół roku i zapytać, czy dziecku przysługuje jeszcze lakowanie szóstek w ramach NFZ. Rozchwiany mleczak najczęściej nie wymaga niczego poza cierpliwością, ale kilka minut w gabinecie potrafi oszczędzić dziecku miesięcy leczenia.